Kulti i Janullatosit në statutin e ri (3)

Kisha e gjashtë greke 

Në kreun e kaluar pamë diasporën shqiptare ortodokse të jashtëqitur, të përdhunuar, prandaj dhe të dhuruar gjetkë. Pamë se neni mbi shqiptarët jashtë Shqipërisë u hoq nga Statuti i KOASH-it, duke na lënë de jure nën juridiksionin e Patrikanës së Kostandinopojës, por de facto në mëshirë të kujtdo tjetër të interesuar; përveç kishës shqiptare.

Tashmë është më e lehtë të bëhen pazare midis grekëve dhe myslimanëve, prandaj dhe në statutin e ri u zhduk një nen mjaft djegës i statutit të kaluar: Me vendim të Këshillit Mikst, mund të krijohen episkopata për Shqiptarët Orthodhoksë jashtë shtetit, të varura nga Kisha Shqiptare mëmë (Neni 9, 1950). Fluturimi i këtij neni nga statuti i kishës sonë kombëtare duket sikur thotë: Ju shqiptarët ortodoksë, niseni historinë nga e para.   

Statuti greko-mysliman i 2006-ës u puthit e u kopsit me merak nga të gjitha anët. Tashmë u kuptua se gjithë trazirat që klanet myslimane bënë këto vite kundër Statutit 1950, në favor të Statutit 1929, ndihmuan vetëm Janullatosin dhe myslimanët, ngrënien dhe zbutjen e vullneteve të serta, marrëveshjet e rrezikshme, duke vënë mbi tryezë gjithmonë të drejtat e komunitetit tonë të përdorur e të diskriminuar nga dy fuqitë e tmerrshme të një rajoni kaq të mistershëm. Doni dhe një shkëputje tani? Ja: Sa e lehtë ishte për myslimanët ta kontrollonin botën shqiptare në vitin 1929! Ndërsa sot kërkohen kapërcime humnerash, konvertime, e të tjera…

Një vendim i tillë trimëror kapërceu jo vetëm statutet e kishave të tjera jo greke, të cilat nuk i lënë anëtarët e tyre të përdoren nga njëra a tjetra kishë për qëllimshmëri strategjike në hartën lëvizëse të gjeopolitikës ortodokse, por, siç pamë, dhe vetë Kishën e Qipros! Janullatosi na u bë “më mbret se mbreti”. Përndryshe, sendet në marrëdhëniet greko-myslimane rrjedhin në paqe: Tirana u bë froni i gjashtë grek, jashtë thonjëzave, mbas Kostandinopojës, Aleksandrisë, Jerusalemit, Qipros dhe Athinës. Kësisoj, KOASH-i renditet sot pa drojë “në patrikanat dhe kishat autoqefale greqishtfolëse”, siç kremtohet kjo në lajmet zyrtare të Fanarit dhe medias greke.  

Këtu duhet hapur një kllapë, se në rendin e sotëm politik Fanari dhe Tirana, ashtu si Jerusalemi dhe Aleksandria, janë kishat që funksionojnë drejtpërdrejt nën juridiksionin e shtetit grek, ndryshe nga Kisha e Greqisë dhe ajo e Qipros. Sa për Kishën e Greqisë, nën kryepeshkopin Kristodhulos ajo tregoi më shumë se pavarësi politike nga shteti grek, prandaj dhe nga Kostandinopoja, me pasojë konfliktin e madh midis dy kishave, gjë që çoi në shkungim të kryepeshkopit në vitin 2004, dhe tërheqjen e tij të dhimbshme, për t’u rivendosur pastaj në kungim. Natyrisht kjo temë është nga ato pika për të cilat myslimanët shqiptarë shprehin ngërç, prandaj dhe e ndryshojnë bisedën. Kjo ka bërë që tema të tilla, kaq të rëndësishme për të ndijuar marrëdhëniet shqiptaro-greke, të mos ceken fare nga analistët dhe studiuesit tanë, duke ua lënë zelltarëve t’i rrokin.    

Se çfarë do të thotë ky rend i ri, nga pesë në gjashtë kisha greke, për ecjen politike të Patrikanës së Kostandinopojës, si froni i parë honoral në numrin 13 të primatëve ortodoksë, është temë më vete. Është fjala për përpjestimet dhe shpërpjestimet e votave midis primatëve, për konfliktet e interesave midis tyre, sidomos mbi komunitetet jashtë territoreve tradicionale, por dhe sa herë që qeveria e Athinës urdhëron Fanarin të bëjë a zhbëjë aksh patrik a kryepeshkop grek.  

Numërimi zyrtar i KOASH-it si kisha e gjashtë greke, nga Patrikana e Kostandinopojës dhe qeveria greke, bëhet me nxit dhe haptas, pikërisht se Statuti i 2006-ës formulohet dhe fuqizohet nga një kryepeshkop sa i fuqishëm aq dhe i brishtë. Janullatosi gëzon vërtet mbështetjen e myslimanëve, të cilët i ka futur në sinod dhe në pikat kyçe të administrimit të KOASH-it, duke ndarë me ta fronet dhe fondet, prandaj dhe i përhershëm në Shqipëri, por, nga ana tjetër, ai ka tre vjet nën presionin publik të Fanarit për t’u larguar nga Shqipëria. Patriku Vartholomeos e ka deklaruar këtë dy herë gjatë tre vjetëve të fundit.

Kjo nuk do të thotë se patrikana ka diçka kundër Janullatosit, por brishtësia e numrave grekë në diptikët e primatëve varet bash nga mëkëmbësi i Janullatosit. Cili do të jetë ai? Sa besnik do të jetë kryepeshkopi tjetër ndaj Fanarit? A do të votojë ai njësoj pro patrikut të Kostandinopojës në vendimet ndërkishtare, apo do të ruajë rolin asnjanjës që çon në shpërpjestim a, për më keq, pro patrikut të Moskës? Fanari është në ankth…  

Për pasojë, patrikana e Stambollit kërkon sot bashkëpunimin e Janullatosit për të zgjedhur në këmbë të tij një burrë kishtar që ka blatuar verbëri ndaj Fanarit. Ndërsa nga të gjithë kandidatët e mundshëm asnjëri nuk është kundër, peshkop Ilia Katre është më i besuari nga të gjithë. Këtu përplasen versionet e grekësisë: Janullatosi, i cili nuk ka dëshirë të japë dorëheqjen e kërkuar me të butë, nga njëra anë e ka gjetur zgjidhjen me myslimanët në kryesinë e KOASH-it, ndërsa nga ana tjetër i ofron Fanarit gjëra që askush tjetër mund t’i bënte në historinë e Shqipërisë. Sepse statuti i ri, përveç diasporës, ka edhe nene të tjera që bëjnë mu drejt Stambollit, siç do të shohim në kreun tjetër.  

Përderisa Ilia Katre figuron për tre vjet në Shqipëri, edhe pse në shumicën e kohës prehet në Las Vegas, ku ka rezidencën e tij zyrtare, statuti i kishës shqiptare pritet dhe qepet enkas për Fanarin: Kandidatët për dorëzim në gradën episkopale, përveç cilësive që kërkojnë Kanonet e Kishës, duhet […] të kenë punuar dhe qëndruar të paktën për një periudhë trevjeçare në Kishën Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë (Neni 17.3, 2006). 

Për parantezë, në Las Vegas nuk ka asnjë kishë shqiptare, gjë që e vë zotin Katre përballë të drejtës kanonike të ortodoksisë, e cila ia ndalon peshkopit të banojë jashtë territorit të kishave të tij. Në këtë rast ato janë vetëm dy, njëra në Boston e tjetra në Çikago, sa për të justifikuar ekzistencën e një juridiksioni fantazmë, një votë më tepër në SCOBA për Fanarin… Pastaj, duhej gjetur e përdorur një trysni ndaj Janullatosit dhe myslimanëve njëherësh. Nga ana tjetër, kemi një peshkop të dytë në Amerikë, por që nuk ka bërë asgjë për shqiptarët e Amerikës. Është pensionisti, peshkopi sui generis që mëton fronin e primatit të KOASH-it! Sepse u bë deti kos… 

Po përse tre vjet? Ku e mbështet këtë statuti i 2006-ës? Asgjëkundi, përveç faktit se Ilia Katre kthehet tanimë në SHBA “mbas tre vjetësh shërbimi kishtar në Kishën e Shqipërisë”. Përderisa statuti i ri nuk ka nen mbi zgjedhjen e kryepeshkopit, ky nen është më i përafërti, i mjaftueshëm për të pështjelluar e krijuar përplasje. Me këtë nen përjashtues kënaqen të gjitha palët, përveç shqiptarëve ortodoksë. Përjashtohen nga kandidaturat për peshkopë të gjithë ata shqiptarë teologë që shërbejnë në kisha të tjera autoqefale, por sidomos ata që Janullatosi urren edhe mbas vdekjes së tij (Për përkim të mbrapshtë, të përjashtuarit janë ata që luftohen edhe nga myslimanët). Fronet dhe fondet ndodhen prapë midis grekëve dhe myslimanëve.

Kësisoj, kultizimi i Janullatosit pranohet prapë tërthorazi nga Fanari, edhe pse dikur kulti i tij u dënua “si kopje e kishave jo ortodokse” nga vetë patriku Vartholomeos! Por ja që harresa ka fuqi magjike në kishën greke, sidomos kur bëhet fjalë për interesat e tyre jo kishtare në Shqipëri. 

Prapë Janullatosi bën lojën e njohur për t’u imponuar si kult. Është lojë me të dyja vendet, por dhe me të gjtha palët ndërluftuese: Shteti grek nuk ka rrethana të lehta për të ngjizur një kult tjetër si Janullatosi në Shqipëri, sepse jo vetëm konfiguracioni politik në Ballkan nuk do ta rezistonte dot një monstër tjetër, por dhe figura e re do të dobësonte vetë kultin e Janullatosit, ato që janë bërë njësh me të vjetrat dhe Greqia mëton tashmë si të sajat në Shqipëri. Plus, një monstër tjetër do të rrezikonte investimet e shumta që janë bërë pa kthim nga Greqia dhe diaspora e manipuluar greke. Shteti grek, atëherë, është i interesuar për një kryepeshkop dalë nga Janullatosi, një tjetër grek, apo një shqiptar nga kisha greke, përveçse shqiptar ortodoks nga Shqipëria.

Nëse kryepeshkopi tjetër nuk mund të jetë më grek, se myslimanët mund të kërkojnë një kafshatë të pagëlltitshme në rajon, atëherë më mirë një mysliman, një krijesë e Janullatosit, inferior dhe praktikisht i detyruar ndaj Fanarit, por dhe vendor në çdo pikëpamje, për të ruajtur kësisoj rendin e sotëm moral, domethënë për t’i kryer të gjitha me dialektikën e njohur: Feja e shqiptarit është shqiptaria (leverdia).