Kulti i Janullatosit në statutin e ri (2 & 1)

Jashtëqitja e kombit 

Shkombëtarizimi i kishës ortodokse shqiptare nis qysh në nenet e para të Statutit të 2006-ës, siç do të shohim në kapitujt e parë, dhe përfundon në nenin 70, siç do të trajtohet në kreun e fundit. Do ta nisim këtë debat me diasporën shqiptare, një problem shumë i madh ky për të ardhmen e komunitetit tonë, me përmasa identitare sidomos, edhe pse nuk është cekur këta dy dhjetëvjeçarë; as nga kishtarët shqiptarë e as nga përluftarët politikë të ortodoksisë shqiptare.

Statuti i ri përcakton se anëtarë të KOASH-it janë vetëm “banorët e Shqipërisë”, ndërsa të tjerët, edhe pse gjysma a mos më shumë e shqiptarëve ortodoksë, shpërnjhen, injorohen, shkelen, shiten, përdhosen, jashtëqiten: Anëtarë të Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë janë të gjithë të pagëzuarit në Kishën Orthodhokse dhe janë banorë të Shqipërisë, pa dallim origjine (Neni 2, 2006). 

Mirëpo statuti i kaluar i kishës sonë kombëtare e përcakton kristal se KOASH-i përbëhet prej të gjithë Orthodhoksëve që banojnë brënda territorit të Republikës Popullore të Shqipërisë si dhe prej atyre Shqiptarëve Orthodhoksë që banojnë jashtë Atdheut… (Neni 1, 1950). Sepse statuti i kaluar u shkrua në ngjashmëri të kishave të tjera autoqefale, të cilat nuk i jashtëqitin bijtë e bijat e tyre në diasporë, por i përkujtojnë e përkujdesen për ta.  

Kryepeshkopi Anastasios, duke shkelur statutin e tretë të vitit 1950 në këtë nen, shkon dhe pajtohet me dy statutet e para, ato që përndryshe ai gjithmonë mohon, për vetë faktin se atje nuk lejohet që një kryepeshkop jo shqiptar të jetë në krye të KOASH-it. Dhe megjithatë, kur i intereson kultit të tij, Janullatosi bën të zezën të bardhë, sepse dy statutet e para nuk e parashikonin përkujdesjen pastorale ndaj shqiptarëve në mërgim.

Që t’i citojmë dokumentet historike në fjalë, statuti i parë përcakton se Kisha e Shqipërisë përbëhet prej tërë banorëve të Shtetit Shqipëtar… (Nyja 1, 1922), e njësoj bën dhe statuti i dytë, vetëm duke e “monarkizuar” pak gjuhën, se KOASH-i përbahet prej tërë banorëve të Mbretërisë Shqipëtare… (Kaptina 1, Art1, 1929). 

Siç duket nga kjo përqasje, statuti i mëparshëm i vitit 1950 e njihte diasporën si pjesë të Kishës së Shqipërisë, ashtu siç bëjnë të gjitha kishat autoqefale. Këtu përjashtohen patrikanat dhe kishat autoqefale greke, të cilat, edhe pse jo të gjitha, e lënë diasporën e tyre nën baritorinë e Patrikanës së Kostandinopojës, thjesht për arsye bashkërendimi politik, për t’i dhënë Fanarit numra që vetë providenca hyjnore urtësisht hoqi.      

Megjithatë, nëse nuk shpërnjohim konfiguracionet kishtare brendagreke, luftën midis versioneve të ndryshme të grekësisë, për të cilat historiografia shqiptare ngre supet, po sjell disa shembuj: Patrikana e Jerusalemit ka një përfaqësi greke në Amerikë, pavarësisht kundërshtimit të Patrikanës së Kostandinopojës, e cila nuk e pranon mitropolitin e saj në sinodin e peshkopëve ortodoksë të Amerikës. Patrikana greke e Aleksandrisë, nga ana tjetër, e kishte njësoj një eksarkat në Amerikë, por nuk mundi të rezistojë dhe sot ai sinod është krejt i pavarur në Amerikën e Veriut.  

Ndërsa Kisha e Qipros, dhe këtu kemi shembullin më kundërthënës, edhe pse në praktikë ia lejon grigjën e saj në diasporë Patrikanës së Kostandinopojës (madje në Britaninë e Madhe me kryepeshkop qipriot), e formulon kështu nenin e përkatësisë kombëtare: Anëtarë të gjindjes së Kishës Ortodokse të Qipros janë të gjithë të krishterët ortodoksë që banojnë në Qipro, si dhe të gjithë ata që e kanë origjinën nga Qipro dhe kanë hyrë nëpërmjet pagëzimit në Kishën e saj, por që banojnë tani në dhé të huaj. (Neni 2, 1979, cituar nga www.churchofcyprus.org.cy).

Këtu kemi një kishë autoqefale greke që, pa përfolur bashkëpunimet brendagreke për praninë e Patrikanës së Kostandinopojës si Ekumenike nëpër botë, bën një formulim guximtar në Statutin e saj në fuqi, të vitit 1979, gjë që kisha autoqefale shqiptare e kishte, por sot e ndryshoi! Sepse statuti shqiptar i vitit 1950, ndryshe nga ai i vitit 1929, i konsideronte shqiptarët ortodoksë në diasporë si pjesë e Kishës së Shqipërisë, duke parashikuar madje dhe krijimin e peshkopatave të reja jashtë shtetit shqiptar. Të shkuara, të harruara! Tanimë, statuti i kishës shqiptare është më grek se ai i kishave autoqefale greke. 

Statuti i 2006-ës e mbylli më në fund kapitullin e diasporës, duke i lënë emigrantët shqiptarë, me nene të posaçme, nën juridiksionin e kishës greke dhe të kishave të tjera autoqefale.Që të merret dikush sot me shqiptarët në diasporë, për atë që u përpoqëm ne në Greqi e në Kanada, një aventurë e tillë, pra, do të thotë të kundërshtosh vetë statutin e KOASH-it! Ndërsa deri tani puna misionare në diasporë ishte në pajtim me statutin e kaluar dhe ekzistonte vetëm si “problem personal” me Janullatosin, Liolinët dhe klanet myslimane që i përdorin të drejtat e shqiptarëve ortodoksë për interesat e tyre.  

Nuk mund të fshihet se greqizimi i statutit shqiptar, përveç flirtimit me shtetin grek, është dhe një kompromis i madh midis Janullatosit dhe patrikanës greke të Stambollit, e cila ka disa vjet që ka sugjeruar publikisht largimin e Janullatosit nga Shqipëria, duke marrë shkas nga ndryshimet e primatëve në patrikanat greke të Aleksandrisë e Jerusalemit, paçka se dy sinodet e kishave në fjalë u përgjigjën kundër kanditaturës së Janullatosit.

Çshqiptarizimi i statutit shqiptar ishte mënyra më e arritshme që Janullatosi të impononte papizmin e tij në KOASH dhe përherësimin e misionit politik grek në Shqipëri. Kemi, atëherë, një ndërthurje interesash ku fitues del gjithmonë “vuajtësi” i madh: nën kultin e Janullatosit mund të kryhen shumë, gjë që në të kundërt është thjesht e pamundur.  

Dhe mbasi i ramë në pjesë Janullatosit mbi diasporën, le të ndalemi në një vëzhgim gjuhësor. Le të lexojmë edhe një herë nenin 2 të statutit të ri: Anëtarë të Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë janë të gjithë të pagëzuarit në Kishën Orthodhokse dhe janë banorë të Shqipërisë, pa dallim origjine. Nëse ky tekst do të ishte shkruar fillimisht në shqipe, këtu do të formulohej “të cilët janë banorë” dhe jo “dhe janë banorë”. Nuk është shqip. Sepse vetëm përmes greqishtes, e sidomos asaj kishtare, mund të pranohet një trashësi e tillë në gjuhë shqipe – jo vetëm tek neni 2 i Statutit, por në të gjithë këtë dokument kaq të shkujdesur tekstualisht.    

Këtu nxjerr brirët absurdi tjetër shqiptaro-grek: ndërsa statutet e kaluara të kishës shqiptare u parëshkruan shqip, dhe vetëm më vonë u përkthyen në greqishte për qëllime dytësore, tanimë, mbasi është njohur e pranuar veçorizimi i shqiptarëve ortodoksë në rajon, mbasi është konsoliduar autoqefalia shqiptare, mbasi terminologjia jonë zyrtare është ngurtësuar, mbas gjithë këtyre realiteteve që na i kumbuan veshët me kaq zulmë, pra, sendet ndërsillen e bien kokëposhtë…   

Por nuk është vetëm luhatja a madhe gjuhësore e Statutit 2006, e as hallakatjet kuptimore si pasojë e cilësisë mjerane intelektuale të KOASH-it sot. Tejet esperantos së KOASH-it, tymi në konceptim është i qëllimshëm, madje me nen të posaçëm: Në rast se lindin paqartësi në lidhje me interpretimin e saktë të këtij Statuti, kriter dhe tekst referimi përbëjnë Kanonet e Shenjta (Neni 3.2). 

Po si mund të kërkojmë gjithmonë të kundërtën, për të zhbërë të vërtetën? Sepse statutet janë pikërisht e kundërta, përsjellja e kanoneve të lashta në realitetet e sotme, dhe jo anasjelltas. Statutet përkthejnë bash kanonet, dhe nuk mund të përkthehen prej tyre. Çfarë mashtrimi, por dhe çfarë mjerimi…  Meqenëse u ndalëm tek gjuha e statutit, edhe në këtë nen që përmendëm përkthimi është bërë majmunçe, duke imituar sintaksën greke, pa pikë ndjeshmërie në shqipërimin e nuancave të tekstit.

Më e madhe këtu është tallja që i bëhet kulturës shqiptare. Nëse e riprodhojmë këtë imazh të fytyruar, na shfaqet dikush që duket sikur ka nxjerrë gjuhën jashtë e shënjon atje me shpotitje. Duket sikur thotë: E kemi bërë kaq çorbë KOASH-in, i kemi blerë kaq shumë myslimanët, saqë, nëse ju shqiptarët ortodoksë s’e gjeni dot fillin, hidhuni të gjithë në det; kush di not le të shpëtojë, ndërsa të tjerët humbshin…                                    

                              *  *  *

A do të guxonte Janullatosi të bënte një ndërhyrje të tillë në Statut nëse diaspora shqiptare shihej nga shqiptarët si pjesë përbërëse e trupit të kombit? Nëse jo, përse nuk pati reagime për një padrejtësi të tillë? E para që duhet të reagonte ishte peshkopata shqiptare në Amerikë, e cila deri në vitin 1967 ishte nën juridiksionin e Tiranës, dhe nëse nuk ndalohej feja në Shqipëri, mund të vijonte ende sot si pjesë e KOASH-it. Është ajo peshkopatë që mbahet me të madhe nga myslimanët, por që në thelb përdoret për interesa politike dhe hesht kur shkelen të drejtat e ortodoksëve në diasporë. Kulturë e mistershme!  

Ismail Kadareja qenkësh profet mbi profetë kur, para se t’ia mbathte vetë nga Shqipëria, na quajti “jashtëqitja e kombit”, ne të ikurve të rinj. Madhështia e antitezës nuk është aspak aksident, pikërisht se ky margaritar nuk i përket letërsisë; sepse ishte atëherë kur rrëfenin zemrat, jo intelekti. Sepse urrejtja brendashqiptare për diasporën është njësoj e lashtë sa vetë shteti shqiptar. Le të kujtojmë Nolin. Nëse vonesat për vizën mund të justifikohen, si mund të shfajësohet racizmi shqiptar ndaj tij, sidomos kur e quajtën “evgjiti i Edërnesë”?

Diktatura komuniste ndërtoi pikërisht mbi këtë frymë të trashëguar në kulturën shqiptare, por e zyrtarizoi racizmin me luftën e klasave, duke e ideologjizuar urrejtjen për shqiptarët jashtë, e duke e kthyer atë në virtyt të domosdoshëm për të mbijetuar brenda. Kujtoni sentimentin dhe ngazëllimin që shkaktonte një afrikan a oriental në Kongres, dhe neverinë për vdekje kur dëgjohej emri i ndonjë “armiku” shqiptar jashtë. Gjithë diaspora shqiptare u njësua në ndërgjegjjen e shqiptarit të ri me emigracionin politik, me kundërshtarët e regjimit.

Por jo vetëm kaq. Urrejtja e trashëguar e shqiptarit brenda për shqiptarin jashtë u bë njësh me privimet dhe paaftësinë për të pranuar shkakun e vërtetë nën diktaturë, aq sa kur dikush siguronte një udhëtim jashtë shtetit në vitet 80, kur kthehej në atdhe do të urrehej nga të gjithë; thjesht sepse nuk kishte se si të mbushte atë zbrazëtirë shpirtërore që krijonte kërshëria e të ngujuarve për realitetin përtej.

Kështu e gjeti shtetasin e Shqipërisë viti 1991, atëherë kur urrejtja për shqiptarin jashtë u shndërrua në një abuzim mendor e material ndaj të mërguarve të rinj. Për çudi, urrejtja nuk u pakësua, përderisa gjeste të reja të shqiptarëve të kthyer përkohësisht për vizita, shkaktonin irritime të mëdha për një kulturë pjellë në uniformë.

Qysh nga 1990-a e gjer sot, nëse i vëzhgojmë komunitetet e reja shqiptare në diasporë ndershëm, shquajmë se trajtimi i shqiptarëve jashtë nga shqiptarët brenda është një pasqyrë e sentencës së Ismail Kadaresë, pavarësisht nga larje-lyerja që i bëjnë shqiptarët njëri-tjetrit në ligjërimin publik. Që të pëlcasë armiku…  

Si rrjedhojë, për sa i përket diasporës ortodokse, zoti Janullatos e pati shumë të lehtë. Ai nuk kishte arsye të kapërcente as Kadarenë, kullën paralele, kryepriftin e fesë së shqiptarisë, dhe as urrejtjen brendashqiptare. Përkundrazi, Janullatosi i përdori problemet dalë nga larmia vendore për qëllimet e tij jo kishtare, duke kryer një shkombëtarizim të ngadaltë të ortodoksisë shqiptare, duke na imponuar një statut të tillë; duke jashtëqitur ortodoksët. 

 —————————————————————————————–

Kreu 1 u fshi aksidentalisht gjatë një riorganizimi eksperimental të shkrimeve në blog. Nëse postohet sërish, ai do të dalë tashmë në krye e jo në fund ku ishte fillimi, prandaj dhe e bashkangjis këtu për të ruajtur renditjen kohore të shkrimeve. 

KULTI I JANULLATOSIT NË STATUTIN E RI

Hyrje si dalje 

If you’re not annoying somebody, you’re not really alive
-Margaret Atwood 

U mbush një vit që nga fuqizimi i statutit të ri të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë – nëntor 2006. A e keni lexuar ju statutin e ri? A keni dëgjuar, të paktën, të shkruhet diçka, qoftë dhe një artikull alla shqiptarçe mbi këtë tekst në parashtrime gjysmak, por në përmbajtje të tmerrshëm për të ardhmen e ortodoksisë shqiptare?

Atëherë, pyes, si ka mundësi që në botën shqiptare ngjallen së vdekurish fytyra fisnike që s’kanë qenë kurrë të atilla, marrin mish e kockë fantazma përndryshe të urryera të historisë sonë, thirren me zërin e turmës fuqiplote vdekatarë të farës sonë, për t’u përjetësuar enkas si heronj të shqipove, apo, që t’i biem mu në kokë, fryhen si tullumbace e ngrihen me akullin funeral të kombit tekste si ai i statutit ortodoks të vitit 1929, por, me gjithë këto marrëzi, pra, heshtet urtësisht mbi statutin e ri të komunitetit ortodoks, i cili është teksti më antivendor që ka imponuar ndonjëherë ortodoksia?

Athua të jetë thjesht neglizhencë që, edhe mbasi një viti, statuti i ri nuk është botuar ende në gazetën zyrtare të KOASH-it, siç praktikohet kjo në kishat autoqefale? Sepse kur bëhen ndryshime ligjvënëse në një komunitet ortodoks, gjë që është më se normale për jetën kanunore të një kishe të gjallë, ato bëhen për t’i përqafuar e zbatuar anëtarët, e jo për t’ua fshehur e mbuluar atyre.

Sa të mëdha janë kleçkat dhe hilet e këtij teksti guximtar në marrëdhëniet shqiptaro-greke? Për më tutje, si ka mundësi që kryepeshkopata e Tiranës nuk harron të publikojë në sitin e saj edhe faktet më të rëndomta të jetës personale të kryepeshkopit, ndonjëherë të përmasës banale, si dekorimi i Tij në një shkollë bujqësore në Greqi, a vdekja e njërit prej gjirikëve të Tij në Athinë, por nuk publikohet në faqen zyrtare të KOASH-it statuti i ri? Në fakt, atje nuk janë publikuar as statutet e kaluara, duke na e ngarkuar ne modestëve atë barrë, në ShqiptarOrtodoks.com.

Statuti u përpilua në mënyrë private dhe anonime, sepse në kësi rastesh krijohen komisione me teologë e juristë të kishës, klerikë e laikë, të cilët punojnë nën përkujdesjen e Sinodit, derisa arrihet në draftin përfundimtar, para se t’i ushtrohet debatit dhe votimit. Madje ka raste kur drafti kthehet për plotësime e ndryshime të domosdoshme, sepse është krijesë njerëzore prandaj dhe asnjëherë e përkryer. Cilët klerikë dhe laikë përbënin komisionin e hartimit të Statutit? Mister!

Është fakt se Statuti u miratua pa kaluar në procesin e rrahjes dhe plotësimit të tekstit në asamble, siç ndodh rëndom në kishat e tjera autoqefale. Kjo tradhtohet edhe në luhatjet e frikshme gjuhësore (kuptimore e drejtshkrimore) të dokumentuara në këtë statut. Për më keq, fakti se statuti i ri u miratua pa asnjë rezistencë nga kleri dhe përfaqësuesit laikë të famullive, është farefisnor me fenomenin tjetër, me vizitën e presidentit amerikan në Shqipëri: përveç vjedhjes së orës, nuk pati asnjë reagim qytetar kundër politikave antidemokratike të presidencës së Bushit, ndryshe nga ç’ndodhi në vende më pak të prapambetura se Shqipëria.  

Statuti u shkrua, u përkthye, u miratua dhe u fuqizua pa lejuar asnjë debat, pa e votuar fare, sepse në thelb miratimi “njëzëri” (Neni 70, 2006), nën një frymë trysnie të shumëfishtë, nën terrorin shpirtëror që ushtron Janullatosi ndaj klerit dhe besimtarëve, nuk është votim. Jo dhe jo! 

Statuti i fundit i kishës ortodokse në Shqipëri është një tekst për të cilin vlen të bëhet një studim nga teologët dhe studiuesit tanë. Duhet krahasuar ky statut jo vetëm me statutet e mëparshme, por dhe me statutet e e tjera të kishave autoqefale, si dhe me të drejtën kishtare të ortodoksisë.

Bllokimi nga kryepeshkopi Anastasios i një përfshirjeje akademike në studimet shqiptare ortodokse, me mundësi të plota bibliografike e praktike, nuk mjafton për t’u tërhequr nga detyrimet tona si pjesëtarë të gjallë të ortodoksisë shqiptare. Përndjekjet dhe kanosjet e një misioni parakishtar nuk kanë fuqi të mpijnë intuitën tonë kishtare dhe detyrimin për të reaguar kur zhbëhet karakteri vendor i Kishës.   

Në këta kapituj, atëherë, do të rroken pikat më rrëshqitëse të statutit të ri, jo nen për nen, sesa problem për problem. Do të zbardhen ngjyresat e mëdha politike, do të kallëzohet shpengimi i madh i zotit Janullatos, jashtë delikatesës dhe tërthorizmave me të cilat desh na u njësua përgjatë rrëmujës së pasdiktaturës. Do të shohim edhe një herë se pa kultin e Janullatosit një dokument i tillë bie në mosqenie, tingëllon absurd, ashtu siç është në thelb, ndërsa nën hijen e këtij kulti të ri grek paudhësia përnjimendsh çiltërohet dhe kanonizohet si e mbarë.  

Ky debat hapet me përgjegjësinë për të bezdisur kultin e Janullatosit, për të irrituar sëmundjen e lavdisë. Ata që e njohin mirë dinë se këto janë çastet më të tejdukshme të shërbesës së tij në Shqipëri, atëherë kur improvizimi çalon dhe shfaqet njeriu. Bezdisja e atij që zëvendëson Zotin në ndërgjegjjen e anëtarëve të Kishës, ndërsa i shkel, i abuzon e i manipulon ata, është shenjë jete në spiritualitetin ortodoks. Është madje një nga prirjet e thirrjet në jetën e krishterë. “Nëse nuk bezdis dikë, nuk je vërtet i gjallë”…